Tema broja

Toplo vrelo života

AZRA HASANOVIĆ, prof. religijske pedagogije

“A kada Gospodar tvoj reče melekima: ’Ja ću na Zemlji namjesnika postaviti!’, oni rekoše: ’Zar će Ti namjesnik biti onaj koji će na njoj nered činiti i krv prolijevati? A mi Tebe veličamo i hvalimo i, kako Tebi dolikuje, štujemo.’ On reče: ’Ja znam ono što vi ne znate.’” (El-Bekara, 30)

img347

Koliko li je zastrašujući taj krvožedni dio naše ljudske prirode da su meleki, koji su uvijek pokorni Allahu (dž.š.), koji Ga bez prestanka slave, hvale, veličaju i bespogovorno Mu robuju, ovako zavapili?! A, meleki nas poznaju: “Uz svakog od vas su meleki, ispred njega i iza njega – po Allahovom naređenju nad njim bdiju. (Er-Ra‘d, 11) Još od Kabila, Ademovog (a.s.) sina, pa do danas, ma koliko napredni, ma koliko civilizovani i osviješteni bili, bez prestanka jedni drugima nasrćemo na živote i prolijevamo krv. To nam je u krvi. Najprije je obezvrijedimo, a onda je prolijemo. Metoda obezvređivanja nikada nam nije manjkalo. Dovoljno je bilo pripadati drugom plemenu, drugom narodu, biti na bilo koji način drugačiji, da bi vaša krv postala bezvrijedna. Uprkos silnom sveopćem napretku, svjedoci smo da iste metode vrijede i danas, dodatno “unaprijeđene” magijom savremene nauke koja bogatstvo naših jedinstvenosti tumači kao mnoštvo naših različitosti: što je “njihova” krv bezvrednija, to je “naša” svetija, odabranija, čistija.

Prvi pisani zakon o “čistoći krvi” pojavio se u Toledu 1449. godine. Iako su nakon Rekonkviste, muslimani i jevreji koji su ostali u Španiji dobrovoljno ili prisilno prihvatili katoličanstvo, ipak su smatrani građanima drugog reda. Protiv njih je u Toledu izbila pobuna koja je rezultirala zabranom obavljanja javnih funkcija svim konvertitima i njihovim potomcima. Svjedočanstvo o čistokrvnosti, limpieza de sangre, pismeni ili usmeni dokaz da su svi vaši preci bili isključivo španski katolici,  izgubilo je važnost tek 1870. godine kada su dekretom ukinuti svi standardi čistoće krvi za određivanje podobnosti kandidata za bilo koju državnu poziciju i licenciranu profesiju. No, i tada se dešavalo da, naprimjer, vitez vojnih odreda, po nalogu kralja Ferdinanda VII nije mogao stupiti u brak sa ženom koja nema svjedočanstvo o čistoći krvi. Diskriminacije na osnovu “čistoće krvi” u Španiji je bilo čak i u 20. stoljeću. Ali, da bi se uništila najvrednija kultura srednjovjekovne Evrope, da bi se protjeralo i pobilo na hiljade muslimana i jevreja, da bi se istrijebilo na milone američkih domorodaca, nije bilo dovoljno imati samo “čistu” krv, ona je morala biti skroz posebna – “plava”.

Špansko katoličko plemstvo počelo se oblikovati oko 9. stoljeća u klasičnom militarističkom stilu – ratničkim okupiranjem zemlje. S ovim su osvajanjima nastavili i u narednih 500 godina, otkidajući dio po dio poluotoka od muslimana koji su ga prethodno zaposjeli. Ti novopečeni plemići pokazivali su svoje porijeklo dižući u zrak ruku kojom drže mač kako bi se na njoj ukazalo plavetnilo vena, dobro vidljivo na njihovoj blijedoj koži. To je bio dokaz da njihovo porijeklo nije “kontaminirano” krvlju njihovih tamnoputih neprijatelja, već da njima teče “plava” krv. Sangre azul – plava krv, postala je oznaka za bijelce, a u ostatku Evrope znak plemstva i aristokracije. Oni nisu imali tamnoputih neprijatelja spram kojih bi isticali svoju bjeloputu nadmoć, ali su imali obični puk čija, teškim radom, potlačenošću i siromaštvom, spržena i zaprljana koža, iako bijela, nije bila dovoljno bijela da se na njoj vidi kako i njihovim venama teče “plava” krv.

Za očekivati je bilo da ćemo, kada postanemo pametniji, kada se naše znanje proširi, odbaciti ovakve nebuloze krvnog rasizma. Međutim, naučne spoznaje dale su krvnom rasizmu novu dimenziju – naučno utemeljenje. Samo nekoliko godina nakon što je početkom 20. stoljeća austrijski biolog i liječnik Karl Landsteiner otkrio da crvene krvne ćelije posjeduju niz različitih antigena, i na osnovu njih ljudsku krv podijelio u različite grupe, njemačkom doktoru poljskog porijekla Ludwiku Hirszfeldu pružila se prilika da sprovede jedno od najvećih terenskih istraživanja u dotadašnjoj medicinskoj historiji. On je po završetku Prvog svjetskog rata, radeći u bakteriološkom laboratoriju u Solunu na sjeveru Grčke, zajedno sa svojom suprugom Hanom, u samo nekoliko mjeseci prikupio i analizirao uzorke krvi 8.000 pripadnika francuskih, britanskih, italijanskih, ruskih i srpskih vojnih snaga, koji su tu bili stacionirani. Analizirajući dobivene rezultate, on je, između ostalog, zaključio da je krvna grupa A uglavnom karakteristična za bijelu, evropsku, rasu, dok je krvna grupa B dominirala među tamnoputim rasama. Ovi nalazi bili su vjetar u leđa sve snažnijim nacističkim teorijama u njemačkoj medicini tog doba, prema kojima su različite krvne grupe indikacije inferiornih ili superiornih rasnih karakteristika. Smatrali su da krvne grupe određuju čak i crte ličnosti. Složili su se da je posjedovanje B krvne grupe znak degeneracije i čak “zabilježili” da je ta krvna grupa naročito uobičajena među “psihopatama, histeričarima i alkoholičarima, ali i smeđokosim ljudima općenito”.

Ovo opće “krvno ludilo” kulminiralo je s Hitlerom za kojeg je krv jednostavno značila rasu, a arijevsku je krv smatrao “najvrednijom i najčistijom”. Ponovo su napisani zakoni o “čistokrvnosti” i prolijevanje bezvrijedne nečiste krvi miliona ljudi moglo je da počne. Nije čudo da je ovaj “proizvod” nacističke rasne ideologije uvezen i usvojen od strane japanske militarističke vlade u tridesetim godinama 20. stoljeća, u svrhu stvaranja što boljih vojnika, ali jeste čudno da je, iako naučno neutemeljena i bezvrijedna, teorija međusobne povezanosti krvne grupe i crta ličnosti i danas široko rasprostranjena u Japanu, ali i u drugim azijskim zemljama.

U Japanu je klasiranje ljudi na osnovu krvne grupe zadobilo takve razmjere da se čak i djeca u nekim obdaništima razdvajaju po krvnim grupama i odgajaju u skladu s njima.  “Koja si krvna grupa?”, nezaobilazno je pitanje koje se u Japanu postavlja prilikom upoznavanja, zapošljavanja, na prvom ljubavnom sastanku…

U prodavnicama se može kupiti ne samo hrana specijalizirana za krvne grupe, već i kozmetika, sredstva za higijenu, odjeća… Najčitanije knjige govore o krvnim grupama, časopisi nadugo i naširoko analiziraju krvne grupe i preporučuju idealne kombinacije partnera, a političari uz svoje programe navode i svoju krvnu grupu, naročito ako je ona mnogo cijenjena Kako se navodi u popularnoj literaturi, ljudi s krvnom grupom A su konzervativni, introvertni, rezervirani, strpljivi, senzitivni perfekcionisti, ali i opsesivni, tvrdoglavi, samouvjereni i preanksiozni.

Oni s krvnom grupom B su veseli, ali i ekscentrični, brzopleti, prevrtljivi, nepouzdani i sebični. “Nule” su radoznale, darežljive, strastvene, prirodne vođe, ali i tvrdoglave i opsjednute potrebom za uspjehom, dok su “AB ljudi” kreativni, racionalni, usklađeni, ali i misteriozni, dvolični i nepredvidljivi. Kada je japanski ministar rekonstrukcije Ryu Matsumoto zbog optužbi da je povrijedio žrtve potresa i cunamija podnio ostavku samo sedmicu dana nakon što je imenovan na tu funkciju, za svoje nedolično ponašanje optužio je svoju krvnu grupu: “Ako sam povrijedio osjećaje žrtava katastrofe, želim se izviniti. Moja krvna grupa je B, zbog čega ponekad imam tendenciju da pojednostavljujem stvari i budem previše otvoren.” Naravno, predrasude i diskriminacija na osnovu krvne grupe polahko zadobijaju svoju zastrašujuću formu, tako da već postoji i termin bura-hara, koji se odnosi na zlostavljanje zbog krvne grupe.

Ljudska krv podijeljena je u krvne grupe na osnovu genetski uvjetovane prisutnosti ili odsutnosti određenih markera – antigena, na površini crvenih krvnih ćelija. Antigen je molekula koja potiče stvaranje antitijela, odnosno imunološku reakciju u organizmu. Krv nekih ljudi sadrži samo antigen A, pa zbog toga kažemo da imaju krvnu grupu A, drugi imaju samo antigen B (krvna grupa B), dok neki imaju oba (krvna grupa AB), a kod većine osoba A i B antigeni uopće ne postoje (krvna grupa 0).img378

Ukoliko u krvotok A grupe uđe krv B grupe, dolazi do burne reakcije, jer je imunološki sistem prepoznaje kao uljeza, napadača, i pokreće sve mehanizme za njeno uništenje. Međutim, pored antigena A i B, u našoj se krvi može naći još oko 400 drugih antigena koji dodatno određuju posebne karakteristike naše krvne grupe. Duffy, Kidd, Diego, Lutheran, Langereis, Junior, samo su neke od 29 rijetkih krvnih grupa čiji su antigeni do danas otkriveni. Nositelji rijetkih krvnih grupa često postanu svjesni njihovog postojanja i važnosti tek u kritičnim situacijama, poput transfuzije i transplantacije ili trudnoće.

Zastupljenost pojedinih krvnih grupa razlikuje se širom svijeta. Nulta krvna grupa najčešća je u cijelom svijetu i u velikoj je mjeri zastupljena na cijelom Američkom kontinentu, Africi i  i zapadnoj Evropi. Krvna grupa A najzastupljenija je u centralnoj i istočnoj Evropi, te u Austriji, Danskoj, Norveškoj i Švajcarskoj, gdje skoro polovina stanovništva ima krvnu grupu A. Krvna grupa B relativno je uobičajena u Aziji, naročito u Kini i Indiji, dok je među Evropljanima samo oko 10% nositelja B krvne grupe. AB je najrjeđa krvna grupa.

Pravo porijeklo krvnih grupa do danas je ostalo misterija. Naučnici još uvijek nemaju ideju o tome koja je svrha ovih antigena na površini eritrocita. Ono što su, ipak, do sada otkrili jeste povezanost nekih bolesti i krvnih grupa. Tako su, naprimjer, nositelji A krvne grupe podložniji ospicama, a nositelji B krvne grupe infekcijama E. coli. Ljudi s nultom grupom imaju bolji imunitet kad je u pitanju malarija, a B grupa ima viši stepen imuniteta prema kugi. Nositelji A, B i AB krvne grupe imaju veći rizik od srčanih oboljenja u usporedbi sa 0 krvnom grupom. Rizik kod onih sa AB krvnom grupom čak je 23% veći u usporedbi s nultom.

Otkriće jednog posebnog antigena u četrdesetim godinama prošlog stoljeća konačno je podijelilo cjelokupni ljudski rod na samo dvije skupine: one pozitivne i one negativne. Ukoliko su se na membranu vaših eritrocita zakačili i Rh proteini, tada ste Rh pozitivni, kao i 85% ljudske populacije, tačnije, imate D antigen od 50 do danas otkrivenih u Rh sistemu krvnih grupa. Ukoliko, pak, nemate ovaj antigen, onda spadate u Rh negativnu manjinu od 15% ljudskog roda.

Globalno gledano, 40–45% Evropljana je Rh negativno. Samo 3% ljudi afričkog porijekla i 1% azijskog porijekla su Rh negativni.

Na sjeveru Španije i u južnoj Francuskoj, u baskijskom narodu, nalazi se najveći procenat ljudi sa Rh negativ-nim faktorom, čak 60%. I dok “pozitivni” ljudi bez problema primaju krv “negativnih” ljudi, “negativni” ljudi ne podnose “pozitivnu” krv. Protiv nje odmah proizvedu čitavu “armiju” antitijela koja je uništava kao najvećeg neprijatelja. Čak i Rh negativna krv majke uništava Rh pozitivnu krv svog čeda dok je u njenoj utrobi, što, ukoliko se ne preduzmu zaštitne mjere,  može dovesti do teških poremećaja, oboljenja, pa čak i smrti nerođenih ili tek rođenih beba.

Ovo svojevrsno “čistunstvo”, kao i činjenica da Rh – rezus faktor, imaju i primati, kod kojih je prvi put i otkriven (rezus majmun), poremećenim umovima su dovoljni da krv 85% ljudskog roda proglase nečistom, zaprljanom majmunskim genima, a Rh negativnu krv manjine označe čistom, pravom ljudskom krvlju. I, kako to već biva s rasističkim scenarijem, pojavio se čitav niz “dokaza” da su Rh negativni ljudi natprosječne inteligencije, vidoviti, imaju nižu temperaturu tijela, crvenkaste su ili plave kose, zelenih ili smeđih očiju, neki čak imaju dodatne pršljenove ili rebra, a njihova je krv otporna na mnoge bolesti, pa i na virus HIV-a. Neki čak idu i dalje i tvrde da je Rh negativna krv, zapravo, vanzemaljskog porijekla

Sva ta potraga za razlikama i insistiranje na njima besmisleni su jer je činjenica da je krv svakog od nas jedinstvena. Čista je, neprocjenjiva i zaista veličanstvena, u najmanju ruku u onom biološkom smislu.

Krv u nama prva počinje da živi, a zadnja umire. Tjerano srcem, 5–6 litara krvi neprestano juri mrežom krvnih sudova (vena kojima krv dolazi u srce i arterija kojima ona odlazi iz srca), dugačkom oko 100.000 km, koja je tako ekonomično postavljena da stane u ljudsko tijelo, imajući pritom pristup svakoj od 100 triliona ćelija, a svaka od tih ćelija ovisna je o krvi, tačnije, o onome čime je krv opskrbljuje. Krv nije voda, zapravo, nije uopće tekućina u pravom smislu riječi, već rastvor, neujednačena smjesa tečnosti (krvne plazme), 55%, i čvrstih čestica (krvnih ćelija), 45%. Plazmu, pak, sačinjava 92% vode, do 8% proteina, i određene količine rastopljenih soli, glukoze, masnoća, aminokiselina, ugljendioksida, nitrogenskih ostataka i hormona. Plazma prenosi hranjive tvari dobivene iz hrane koju jedemo, ali i otpadne produkte koje proizvode ćelije; odgovorna je za održavanje krvnog pritiska na određenom nivou; pomaže u jednakoj raspodjeli toplote u tijelu; održava kiselost krvi i drugih tkiva na određenom nivou… Ona je sredstvo kojim tri vrste krvnih ćelija “plove” našim tijelom.

Svakog dana naše tijelo proizvede od 260 do 400 milijardi novih krvnih ćelija. Jedna kapljica krvi sadrži oko pet miliona eritrocita – crvenih krvnih ćelija, 10.000 leukocita – bijelih krvnih zrnaca, i 250.000 trombocita, odgovornih za jednu od najčudesnijih osobina krvi – sposobnost zgrušavanja, zahvaljujući kojoj je gubitak krvi iz oštećenog krvnog suda smanjen na minimum.

Četvrtinu svih ćelija u našem organizmu čine crvene krvne ćelije, njih oko 25 triliona, koliko ih ima u našem tijelu, stotinu puta više nego što ima zvijezda u našoj galaksiji. Toliko sićušne, a tako brojne. Kad bi se poredale jedna do druge, zauzele bi površinu od 3,8 km2, kao polovina fudbalskog igrališta, a kada bi se poredale jedna na drugu, napravile bi toranj visok 50.000 kilometara. Svake sekunde izgubimo oko tri miliona eritrocita, a u isto vrijeme, otprilike isti broj novih eritrocita proizvede se u koštanoj srži najvećih kostiju u tijelu i uđe u krvotok. Jednoj crvenoj krvnoj ćeliji potrebno je 20 sekundi da napravi “jedan krug” po tijelu. Tokom svog četveromjesečnog života, samo jedan eritrocit proputuje između pluća i ostalih tkiva u tijelu oko 75.000 puta.

Prije svog ulaska u krvotok, eritrociti istisnu iz sebe većinu svog sadržaja: nukleus, mitohondrije, ribozome i druge organele. Rade to “svjesno” jer “znaju” da unutar sebe moraju napraviti jako puno mjesta za oko 300 miliona molekula krvnog pigmenta hemoglobina, koliko ih se smjesti u svaki eritrocit. Hemoglobin zauzima 90% prostora u svakom eritrocitu.

Eritrociti prenose oksigen, najvažniji materijal za opstanak ćelija u tijelu. Nijedna druga ćelija nije sposobna za to. Ravni, okrugli i udubljeni u sredini, eritrociti su prava čuda inžinjeringa. Zahvaljujući ovom obliku, mogu ponijeti mnogo više molekula oksigena i proći kroz kapilare manjeg obima od njih samih, “razvlačeći” se, a da se pritom njihova membrana ne podere. Hemoglobin daje krvi njenu crvenu boju i ima sposobnost da u isto vrijeme “obavlja različite poslove”. On odabire i bukvalno hvata atome oksigena među milionima molekula koje prolaze kroz kapilarne sudove u plućima. Sam oksigen ima svojstvo oksidacije – – destruktivnog i toksičnog procesa koji čini da molekule gube svoju funkciju. Da bi se zaštitio od oksidacije, hemoglobin se ne vezuje za molekule oksigena u potpunosti, već ih, poput kliješta, “zgrabi” samo s jednog kraja i nosi ih do ciljane ćelije. Na isti način hvata i ugljendioksid, koji se akumulira u ćelijama kao bioprodukt metabolizma, i odnosi ga natrag u pluća.

U cirkulatornom sistemu, na svakih 500 crvenih krvnih ćelija dolazi jedna bijela krvna ćelija – leukocit. Kada bi se sve bijele krvne ćelije skupile na jedno mjesto, mogle bi stati u jednu šolju za kafu. U  jednom mikrolitru krvi ima ih oko 7.000,  ali kada dođe do infekcije u tijelu, njihov broj ubrzano skoči na 30 hiljada.

Svake sekunde u koštanoj srži se proizvede oko milion leukocita. Za prosječnog životnog vijeka, koštana srž proizvede oko pola tone leukocita. Leukociti su “ratničke” ćelije, prave odbrambene snage našeg tijela, koje stalno “patroliraju” našim organizmom, a krv im je transportno sredstvo. One prepoznaju svaku stranu supstancu koja uđe u tijelo, napadaju je, uništavaju, proizvode antitijela protiv nje…

Jedan leukocit, u toku svoje jednodnevne dužnosti, obiđe cijelo tijelo više od hiljadu puta. Čak i kada nema infekcije u tijelu, leukociti su aktivni, obilaze i kontroliraju svaku od stotinu triliona ćelija u našem tijelu po nekoliko puta u toku svakog dana.

Tijekom tih obilazaka, otkrivaju bolesne i dotrajale ćelije i uništavaju ih. Čak i bijele krvne ćelije, kada su preslabe ili prestare da bi nastavile kvalitetno funkcionirati, bivaju uništene od strane drugih leukocita. Kada uđu u krvotok, kada “stupe na dužnost”, leukociti izgube sposobnost diobe.

Od tog trenutka, njihov se životni vijek ubrzava i završava se nakon 3 do 4 sata u krvi, i 3 do 4 dana u tkivima.

Koliko god sveta, čista i odabrana bila, krv svakog živog bića u isto je vrijeme i nečista krv. Naš krvotok, ta nevjerovatna mreža kojom se distribuiraju životne supstance, koja poput cijevi centralnog grijanja kroz tijelo širi toplotu proizvedenu u ćelijama, u isto vrijeme funkcionira i kao sistem za odlaganje otpada, skupljajući nepotrebne, otpadne i toksične supstance i produkte ćelijskog metabolizma, koje krv odnosi u jetru, bubrege i pluća, koji ih prerađuju i izbacuju iz tijela.

Krvne ćelije koje obavljaju sav ovaj posao na vrlo svjestan način prave razliku između otpadnih i potrebnih supstanci i znaju gdje koje treba da dostave. Po Allahovom (dž.š.) određenju i uređenju, sve se to odvija s lahkoćom i bez greški. Vjerovatno je upravo ova nečistoća krvi  jedan od glavnih razloga kur’anske zabrane konzumiranja krvi: “On vam jedino zabranjuje: strv i krv i svinjsko meso, i ono što je zaklano u nečije drugo ime, a ne u Allahovo. A onome ko bude primoran, ali ne iz želje, tek toliko da glad utoli, njemu grijeh nije. Allah zaista prašta i milostiv je.” (El-Bekara, 173)

Onaj ko konzumira krv, u svoj organizam unosi i sve otpadne materije iz krvi i sve mikrobe koji u njoj postoje, direktno ugrožavajući svoje zdravlje.

Rekao je Allahov Poslanik (s.a.v.s.): “U noći Israa nisam prošao pored skupine meleka a da mi oni nisu rekli: ’Muhammede, naredi svome ummetu da radi hidžamu!’”

Blood Transfusion bags

Hidžama, puštanje krvi, oslobađa nas i vidljivih i nevidljivih nečistoća. Izvodi se zarezivanjem kože i izvlačenjem sadržaja potkožnog tkiva putem vakuuma. Masa koja se tom prilikom odstrani iz tijela sadrži 80–90% biološkog i hemijskog otpada, a samo 10–20% krvnih elemenata. Hidžama djeluje na bazični regulatorni sistem u organizmu koji je odgovoran za održavanje ravnoteže nebrojenih faktora u nama, odnosno za održavanje zdravlja.

Prevelika radost, ljutnja i anksioznost povećavaju krvni pritisak, silu kojom krv djeluje na stijenke krvnih žila, a njihov je efekt znatno snažniji kod pojedinaca koji imaju nestabilan krvni pritisak. S druge strane, visok krvni pritisak smanjuje sposobnost ljudi da prepoznaju emocije, kako negativne, tako i pozitivne. I smijeh je povezan sa zdravim funkcioniranjem krvnih sudova. On čini da se tkivo koje oblaže unutrašnjost krvnih sudova – –endotel, rasteže i širi da bi pojačao protok krvi.

Mentalni stres, s druge strane, izaziva suprotan, potencijalno opasan odgovor endotela – vazokonstrikciju, suženje krvnih sudova i smanjivanje protoka krvi. Endotel ima moćan utjecaj na tonus krvnih sudova, regulira protok krvi, prilagođava zgrušavanje krvi i njenu gustinu, te izlučuje hemikalije i druge supstance kao odgovor na povrede, infekcije ili iritacije.

Upravo on igra vrlo značajnu ulogu u razvitku kardiovaskularnih oboljenja. Naše tijelo ne može preživjeti bez krvi, niti naša krv može preživjeti bez tijela. Čim krv izađe iz vene ili arterije, bukvalno počinje umirati i zgrušavati se.

Darkfield mikroskopska analiza nefiksiranog i neobojenog uzorka krvi u tamnom polju, analiza je tek uzete kapi krvi u kojoj su ćelije još žive i jedno je od najvažnijih ispitivanja holističke medicine. Nalaz ovako napravljene krvne slike pokazuje nam ne samo stanje krvnih ćelija i plazme, već se u njemu jasno zrcali i način na koji živimo. Na ovim “slikama”, svojim oblikom, strukturom i rasporedom naše krvne ćelije govore jesmo li zdravi ili bolesni, ali i jesmo li sretni ili nesretni, ljuti, tužni, preplašeni…

Safija bint Hujej, supruga Allahovog Poslanika (s.a.v.s.), kazuje kako je jedne noći, dok je Poslanik (s.a.v.s.) bio u itikafu, došla da ga posjeti i provela je neko vrijeme u razgovoru s njim. Kada je krenula kući, Poslanik (s.a.v.s.), ustao je da je isprati. U to vrijeme, ona je bila smještena u kući Usame b. Zejda. Baš dok ju je Poslanik (s.a.v.s.) pratio, pored njih su naišla dvojica ensarija. Kada su ugledali Poslanika (s.a.v.s.), ubrzali su korak. On im se tada obrati: “Polahko hodajte, smirite se! Ovo je Safija bint Hujej (moja supruga).” Ensarije mu odgovoriše: “O, Allahov Poslaniče, slavljen neka je Allah (pa, zar bismo mogli u tebe posumnjati)!” Tada im Poslanik (s.a.v.s.) reče: “Zaista šejtan kola ljudskim tijelom kao što krv kola (u nekim se predajama navodi: “Zaista šejtan kola krvlju Ademovih potomaka”). Pobojao sam se da bi on mogao posijati nešto ružno u vašim srcima.”  Ovaj hadis je, pored ostalog, izravan dokaz da Poslanik (s.a.v.s.) ne govori “po hiru svom”, već da njegov govor dolazi od Uzvišenog Stvoritelja nebesa i Zemlje.

Jer, kako bi iko u to vrijeme mogao znati za postojanje kardiovaskularnog sistema u tijelu i cirkulisanje krvi? Nadalje, zar je prije više od četrnaest stoljeća neko mogao znati da naše misli i emocije, u obliku hormona i neurotransmitera, struje našim tijelom upravo putem krvi? Poslanik (s.a.v.s.) ovdje nam otkriva i da u nama postoji još jedan – nevidljivi krvotok, u osnovi neprijateljski nastrojen prema našem postojanju, vrlo otvoren za ružne misli, laži, potvore, obmane i sve druge vrste duhovnih parazita i mikroba.

Kao takav, on zaslužuje našu posebnu pažnju.  Kao što se vidi iz ovog hadisa, i najmanja nedoumica potencijalni je izvor duhovne infekcije i stoga je treba otkloniti. Za držanje ove “nevidljive krvi” pod kontrolom trebamo posebno brojnu i moćnu vojsku duhovnih leukocita, koji se u formi dobrih djela, ibadeta, stalnog spominjanja Allaha (dž.š.), istinoljubivosti i sveopće čistoće, neprestano treba da  proizvode u našem srcu i umu, mišljenju i činjenju.

Srčani ritam, krvni pritisak i hemijski procesi u krvi mijenjaju se pod utjecajem prolaznih ljudskih interakcija. U timu, ljudi reaguju biološki na različit način od izoliranih pojedinaca, proizvodeći manje masnih kiselina kad su pod pritiskom, naprimjer. Privučeni zbunjujućom statistikom, medicinski istraživači su se 1955. godine uputili u gradić Roseto u američkoj državi Pensilvaniji, koji su krajem 19. stoljeća osnovali emigranati iz južne Italije. Tu su u narednih deset godina ispitivali njegovih 1.600 stanovnika čija je stopa smrtnosti od srčanog udara bila za polovinu manja od američkog prosjeka. Stanovnici Roseta živjeli su na način koji je, prema medicinskim udžbenicima, bio vrlo nezdrav. Muškarci su provodili dane radeći opasan i krajnje iscrpljujući posao u obližnjem kamenolomu, a žene u fabrici tekstila. Hranili su se uobičajeno, pili i poprilično pušili. Ipak, njihova su srca bila neobično zdrava. Nacionalna stopa smrtnosti od srčanih oboljenja rasla je s godinama, a u Rosetu je ona bila skoro nula za ljude između 55. i 64. godine, a za one starije upola manja od nacionalnog prosjeka. Međutim, to se nije odnosilo na one koji su se odselili iz Roseta u druge gradove.

Istraživači nisu pronašli nikakvu genetsku ili fizičku predispoziciju za otpornost na srčana oboljenja. Ipak, gradić je imao neke nesvakidašnje karakteristike: stopa kriminala bila je nula, molbi za socijalnu pomoć uopće nije bilo, u svakoj kući u gradu živjele su po tri generacije porodice, stanovnici su se brinuli jedni o drugima, a stariji su se visoko poštovali. U odijevanju, stanovanju ili automobilima, isticanje bogatstva bilo je društveno neprihvatljivo. Sva ta usklađenost smanjila je udaljenost između onih koji imaju i onih koji nemaju, a svi su radili za zajednički cilj – za bolji život svoje djece.

Istraživači su zaključili da je “Roseto efekt” uzrokovalo nešto što se ne može vidjeti pod mikroskopom, nešto izvan uobičajenog fokusa medicinskih istraživanja. Svi zajednički rituali, večernje šetnje, društveni klubovi, festivali, vesele porodične trpeze, doprinosili su dobrom zdravlju stanovnika. Međutim, kada su postigli svoj cilj – podigli životni standard, nestalo je usklađenosti i duha zajedništva, a s njima i čarolije natprosječno zdravih srca. Istraživači su zaključili da zdrave zajednice karakterizira stabilnost i predvidljivost, u njima svaka osoba ima jasno definiranu ulogu u društvenoj šemi. Međusobno poštovanje i potpomaganje članova jedne zajednice doprinose njenom zdravlju i blagostanju, a  samoživost i nedostatak brige za druge imaju suprotan efekt.

Ili, kako je to Poslanik (s.a.v.s.) puno preciznije definirao: “Uspostavljanje rodbinskih veza povećava bereket i produžava život.” Usamljenost i osjećaj bespomoćnosti smatraju se ključnim faktorima koji direktno utječu na zdravlje tijela. Studija za studijom potvrđuje da što neko ima manje društvenih odnosa, to mu je kraći očekivani životni vijek, i više je razarajući utjecaj infektivnih oboljenja. Može izgledati iznenađujuće, ali su usamljenost i bespomoćnost veći faktori rizika za zdravlje od pušenja i prekomjerne tjelesne težine. Onaj kome je stalo do bereketa i dugovječnosti, “umijesit će kolač uspjeha” slijedeći gore navedeni Poslanikov (s.a.v.s.) “recept”. Međutim, Poslanik (s.a.v.s.) dodatno uozbiljuje ovu temu i poziva nas: “Ko vjeruje u Allaha i Sudnji dan, neka održava rodbinske veze” , a potom nas upozorava: “Čovjekova se djela izlažu svake noći uoči petka, a djela osobe koja kida rodbinske veze se ne primaju” . Poslanik (s.a.v.s.) u hadisi-kudsijju otkriva nam tajnu rodbinskih veza:  “Rekao je Allah, azze ve dželle: ’Ja sam Milostivi, Ja sam stvorio rodbinske veze i izveo sam ih iz ovog Svog imena, pa ko ih održava, i Ja ću s njim veze održavati, a ko ih prekida, i ja ću s Njim prekinuti.’” Ko rodbinskim vezama, nakon što je njihovo održavanje  izjednačeno s održavanjem veze sa Uzvišenim Allahom, i dalje ne pridaje potrebnu pažnju, Poslanik (s.a.v.s.) prijeti mu: “U Džennet neće ući onaj ko kida rodbinske veze.” Pravo rodbine nije prepušteno našoj dobroj volji, već je  zagarantovano Allahovom (dž.š.) naredbom. Kur’an govori o rodbini uglavnom u formi imperativa: “I Allaha se bojte Čijim imenom vi jedni od drugih potražujete svoja prava, i rodbinske veze ne kidajte, jer Allah zaista stalno nad vama bdi.” (En-Nisa, 1)

“I Allahu se klanjajte i nikoga Njemu ravnim ne smatrajte! A roditeljima dobročinstvo činite, i rođacima…” (En-Nisa, 36)

“Daj svome rođaku njegovo pravo…” (El-Isra, 26)

 “Allah naređuje da se svačije pravo poštuje, dobro čini i da se bližnjima udjeljuje…” (En-Nahl, 90)

Poslanik (s.a.v.s.) kaže: Najbolja sadaka je ona koja se udijeli svom rođaku.

Čuvanje rodbinskih veza nije samo lična stvar pojedinca, već utječe na cijelu zajednicu. Poslanik (s.a.v.s.) kaže: Allahova milost ne silazi na zajednicu u kojoj ima osoba koja kida rodbinske veze. Ne možemo ni zamisliti koliko je poremećeno i teško stanje zajednice koja pod održavanjem rodbinskih veza najčešće podrazumijeva odlazak rođaku na dženazu. Jednom se neki čovjek požalio Poslaniku (s.a.v.s.): “O, Allahov Poslaniče, ja imam rodbinu koju pazim, a oni meni ne uzvraćaju, činim im dobro, a oni meni zlim vraćaju i ignorišu me.” Na to mu Poslanik (s.a.v.s.) reče: Ako je tako kao što kažeš, ti si njima kao bolest koja ih pritišće. Allah će ti biti u pomoći sve dok ti budeš takav prema njima.

Prema tome, nije održavanje rodbinskih veza uzvratiti na posjetu, već je održavanje rodbinske veze vezivanje prekinutih odnosa. Čuvanje rodbinskih veza je, prije svega, korisno za nas same, i na ovom i na budućem svijetu, onda i za našu rodbinu, a potom i za cijelo društvo. Gubitak ili nedostatak porodičnih mreža socijalne podrške povezan je s oboljenjima srca, poremećajima u trudnoći, nesrećama, samoubistvima, vezivanjem za psihijatrijske bolnice, neuspjeh u školovanju, i čitav niz drugih oboljenja i poremećaja. Urbanizacija i mobilnost nisu uništili širu porodicu, ali su veoma smanjili njenu sposobnost i spremnost za pružanje stalne i pouzdane podrške. Pokušavajući objasniti nerazumljivu otuđenost modernog čovjeka, antropolog David Maybury-Lewis je rekao da pojedinci u plemenskoj zajednici odrastaju u definiranom svijetu gdje ljudi znaju svoje mjesto i svoje odnose s drugima: “Mi odrastamo sa slobodom, u svijetu bez granica gdje se često osjećamo izgubljeno i užasno usamljeno.” Prosto je nevjerovatno da je pored svih čuda tehnologije: (kamera, telefona, mail-ova, skypeova, vibera, facebooka),  tako ogroman broj prekinutih rodbinskih veza. Imamo vrhunska komunikacijska sredstva, ali nemamo želje, nemamo potrebe, nemamo volje, nemamo vremena da kontaktiramo sa “svojom krvi”.

Svim poslanicima i njihovim narodima bilo je naređivano da čuvaju rodbinske veze. To je, zapravo, jedina prihvatljiva i poželjna vrsta krvne “diskriminacije” jer donosi blagostanje i unosi ravnotežu u pojedinca i u zajednicu. Društvo u kojem se čuvaju rodbinske veze je poput  bogate šume prepune zdravih i čvrstih razgranatih stabala. Poslanik (s.a.v.s.) podstiče nas krajnje brižno: “Čuvajte i pazite rodbinske veze pa makar i sa selamom.” Evo, jedan kratki poziv, jedan e-mail, jedan SMS našem rođaku u kojem piše “Selam” dovoljan je da ne budemo od onih s kojima je Allah (dž.š.) prekinuo vezu. Možemo li toliko učiniti?

Tekst objavljen u Magazinu za ženu i porodicu “Bosanska Sumejja”, broj 45. novembar, 2013. godine.

Comments

Leave a reply

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *