Tema broja

Materica

Prof. dr. DEVLETA BALIĆ

br31-29

Materica (lat.uterus) ili maternica je neparni organ koji čini dio ženskog reproduktivnog sistema. Njena primarna uloga je prihvatanje i održavanje razvoja ploda u toku trudnoće.

Materica ima oblik naopako okrenute kruške. Na jednom njenom kraju se nalazi grlić ili vrat materice (lat cervix), čiji otvor je u rodnici (lat. vagina), i on čini donju trećinu materice. U sredini grlića je kanal, obložen sluznicom koja je tanja od sluznice tijela materice i sadrži brojne žlijezde, koje izlučuju sluz koja se mijenja tokom ciklusa. Manjim dijelom građen je od mišića, a većim delom od vezivnog tkiva.

Na druga dva kraja materice su vezani jajovodi (lat. Tubae uterinae). Na kraju svakog jajovoda nalazi se po jedan jajnik, ali jajnik nije u direktnom kontaktu ni s matericom ni s jajovodima, nego ga jajovod „grli“ i „čuva blizu materice.

Materica je smještena između mokraćnog mjehura i završnog dijela debelog crijeva u zdjelici, i zajedno s jajvodima i jajnicima okružena je karličnim kostima, koje igraju važnu ulogu u zaštiti reproduktivnog sistema.

Tijelo materice je dužine oko 4.5 cm, dužina vrata iznosi 3.5 cm, a težina između 50 i 60 gr. Ukupna dužina materice kod odrasle žene je 7 do 8 cm. U toku trudnoće materica se povećava, da bi se poslije poroda ponovo vratila na normalnu veličinu.

Građena je od tri sloja: spoljašnji glatki sloj, mišićni srednji sloj i unutrašnji sloj sluznice. Oni čine jednu anatomsku i funkcionalnu cjelinu. Tako, naprimjer, endometrij ili unutrašnji sloj je sloj materice koji je važan za trudnoću, jer se u njemu smješta oplođena jajna ćelija. Naime, u toku trudnoće endometrij zadebljava i postaje ispunjen krvnim žilama za smještaj i potporu razvoju ploda.

Menstrualni ciklus je razmak između dvije mestruacije. Prvi dan krvarenja (menstruacije) se računa kao početak menstrualnog ciklusa, a kraj menstrualnog ciklusa je dan prije početka slijedećeg menstrualnog krvarenja. Menstruacija je ciklično krvarenje iz materice u toku plodnog doba koje nastaje kao posljedica ljuštenja sluznice materice, ukoliko nije došlo do oplodnje. Dešava se uobičajeno na svakih 28 do 29 dana, s tim da taj razmak može biti različit i kretati se od 21 do 35 dana.

Menstrualni ciklus počinje u pubertetu. Prva menstruacija naziva se menarha i obično nastupa u dobi od dvanaest do trinaest godina. Menstrualni ciklus se završava menopauzom ili zadnjom menstruacijom. Taj reproduktivni ili plodni period traje oko trideset pet godina. Perimenopauza je termin koji označava period od nekoliko godina prije zadnje menstrucije, kad intervali između krvarenja postaju sve duži, a može biti praćeno i drugim klimakteričnim simptomima. Menopauza obično nastupa u dobi oko pedeset prve godine života.

Svakog mjeseca se u jednom menstruacijskom ciklusu, materica, zajedno s jajovodima i jajnicima, priprema za prihvatanje oplođenog jajašceta i trudnoću, a ukoliko do trudnoće ne dođe, javlja se menstruacija i ciklus započinje ponovo. Ključni događaj svakog menstruacijskog ciklusa je ovulacija ili sazrijevanje jajne ćelije, koje se dešava u jajniku pod uticajem cikličnih hormonskih zbivanja dirigovanih iz mozga. Zrelu jajnu ćeliju prihvata jajovod i u njemu se ona sreće s muškom sjemenom stanicom – spermatozoidom, gdje i dolazi do oplodnje. Tako oplođena jajna ćelija putuje put od pet dana, kada se ugnijezdi u sluznici materice.

Ugniježdenje u sluznicu materice ili implatancija dovodi do značajnih hormonskih promjena u organizmu žene, što uslovljava prilagođavanje cijelog organizma cilju br31-28podržavanja i održavanja trudnoće. Ne samo materica, koja se trudnoći prilagođava tako što prvo prihvata oplođeno jajašće a potom se ono u njoj i razvija, nego su i drugi organi, kao što je krvnožilni sistem, sistem za izlučivanje, sistem za varenje i cjelokupna izmjena energije usmjereni na održavanje trudnoće i budući porođaj. U materici se formira posteljica koja funkcioniše kao privremeni organ preko koje se odvija razmjena hrane i kiseonika između majke i ploda. Na kraju trudnoće, nama, zasada, još nepoznati, „signali“, dovode do započinjanja porođaja, u čemu materica opet igra aktivnu ulogu. Srednji mišićni sloj materice ritmičkim grčenjima jednostavno istiskuje plod, plodovu vodu i posteljicu. Nakon toga, materica teži skoro jedan kilogram, ali se u narednih šest nedjelja ponovo vraća u svoj prvobitni oblik i veličnu.

Materica je i organ na kome se mogu javiti i razne bolesti, kao što su miomi, upale, karcinom, poremećaji menstruacijskog ciklusa i dr. Pojava različitih bolesti može biti uslovljena i životnom dobi žene u kojoj se javila. Tako, naprimjer, u doba djetinjstva i adolescencije se mogu javiti infekcije, nepravilna krvarenja, te razni tumori na materici. Ipak se najčešće bolesti javljaju u reproduktivnom periodu a to su, ustvari, poremećaji menstrualnog ciklusa, upalne bolesti sluznice i tijela materice, benigni i maligni tumori tijela materice i, najčešći, karcinom ženskih reproduktivnih organa, a to je karcinom grlića materice. Nakon menopauze, oboljenja materice su rjeđa, i najčešće se javljaju tumori i infekcija sluznice materice. Znači, niti u jednom životnom dobu žena nije pošteđena, što nameće potrebu redovnih kontrola koje se sastoje od pregleda, eventualnog ultrazvučnog pregleda i nezaobilaznog PAPA testa, koji je već godinama primjenjivani test za rano otkrivanje karcinoma na grliću materice.

Ginekološki pregled nije bolan, a uzimanje PAPA-brisa i ultrazvučni pregled svaka žena treba da obavi jednom godišnje, bez obzira na to da li ima neke simptome bolesti ili ne. Smisao i jeste u preventivnim pregledima kojima bi se mogle otkriti promjene koje bi se mogle pretvoriti u neku ozbiljnu bolest. Rano otkrivanje nam daje mogućnost za liječenje i izlječenje.

Strah od ginekološkog pregleda je također razumljiv i može se protumačiti ne samo strahom od otkrivanja neke bolesti, nego je za ženu neprijatan i nelagodan s obzirom na to da zalazi u intimne sfere života žene. Također, treba da se oslobodimo i prisutnih predrasuda i shvatimo da je ginekološki pregled normalna potreba brige za zdravlje, koju treba sprovoditi u skladu s preporukama, ukoliko nemate tegobe jednom godišnje, a kod pojave simptoma kao što su bolovi po dnu stomaka, nepravilno krvarenje, pojačan iscjedak, bol u krstima – reagovati odmah.

S obzirom na specifičnost oboljenja ne samo materice nego i jajnika i jajovoda, posebna disciplina u medicini koja se bavi tim problemom naziva se ginekologija, dok je perinatologija dio medicine koji se bavi pručavanjem normalne i poremećene trudnoće i porođaja.

Tekst objavljen u Magazinu za ženu i porodicu “Bosanska Sumejja”, broj 31. mart, 2009. godine.

Comments

Comments are closed.